Tłumaczenie
przysłów, maksym i cytatów
1.
Kennst du das Land, wo die Zitronen blühn? // Znasz-li
ten kraj, gdzie cytryna dojrzewa? (początek wiersza Goethego
"Mignon", 1783/1784)
2.
Lust zu fabulieren // pasja narratorska;
zamiłowania literackie (z Goethego „Zahme
Xenien“, księga 6, 1821 r.)
3.
Mehr Licht! // Więcej
światła! (rzekomo
ostatnie słowa Goethego, 22 marca 1832)
4.
Meine Ruh' ist hin, mein Herz ist schwer. // Mój
spokój znikł, na sercu ciężko (z Goethego — „Faust“,
fragment: Izba Małgorzaty)
5.
Mein Liebchen was willst du mehr? // Czegoż
chcesz więcej, kochanie? (z Heinego — „Die
Heimkehr“, 62, 1823 r.)
6.
Mein schönes Fräulein, darf ich wagen? // Piękna
panienko, czy się ważyć mogę (podać jej ramię z opieką na
drogę)? (tłumaczenie W. Kościelskiego) — z Goethego „Faust“,
fragment: Ulica)
7.
Über allen Gipfeln ist Ruh ... // Nad
wszystkimi szczytami panuje spokój ... (z Goethego —
„Wanderers Nachtlied“
/ „Nokturn wędrowca”)
8.
Verweile doch! Du bist so schön! // O,
chwilo, trwaj! Jesteś tak piękna! (z Goethego „Faust“,
cz. I: Pracownia)
9.
Wer den Dichter will verstehen, muss in Dichters Lande gehen ... //
Kto poetę chce
zrozumieć, musi udać się do jego kraju ... (z Goethego — motto
do not i rozpraw, do cyklu liryków “Westöstlicher
Divan”, rok 1819 / „Dywan
Zachodu i Wschodu“)
10.
Alles schon dagewesen. // Wszystko to już było.
(ze sztuki „Uriel Acosta“,
rok 1846 — pisarza niemieckiego Karola Gutzkowa, 1811—1878; słowa
osoby dramatu, XVII-wiecznego rabina amsterdamskiego, Ben Akiby)
11.
Alles Vergängliche ist nur ein Gleichnis. // Wszystko,
co przemija jest tylko wizerunkiem. (z Goethego — „Faust“,
cz. II, akt 5: Góry i przepaści)
12.
Bilde Künstler, rede nicht! // Artysto,
twórz, nie gadaj! (z przedmowy Goethego do działu
„Sztuka“, t. 2, 163, w wydaniu jego „Dzieł“ z
roku 1815)
13.
Das Ewig-Weibliche zieht uns hinan. // To,
co wiecznie kobiece, pociąga nas wzwyż (ku niebu)
— z Goethego („Faust“, cz. II, ostatnie słowa)
14.
das Hohngelächter der Hölle // szyderczy
śmiech piekła (z dramatu Gottholda Ephraima
Lessinga, 1729—81, „Emilia Galotti“, 1772)
15.
Du Spottgeburt von Dreck und Feuer! // Pomiocie
piekielnego smrodu! (Goethe: „Faust“, przekład Emila
Zegadłowicza, ulubiony cytat Adolfa Hitlera)
16.
Da steh ich ein armer Tor und bin so klug als wie zuvor ... // Oto
stoję, biedny głupiec, wiedząc tyle, co i przedtem ... (z Goethego
— „Faust“, cz.
I: Noc, słowa Fausta)
17.
Der Geist, der stets verneint ... // Duch,
który ciągle przeczy ... (z Goethego —
„Faust“, cz. I: Pracownia; Mefisto o sobie)
18.
Es ist eine alte Geschichte, doch bleibt sie immer neu. // To
stara historia, a przecież wiecznie
nowa, tzn. nieszczęśliwa, nieodwzajemniona miłość (z Heinego —
„Mezzo“, nr 40)
19.
Der Herrgott würfelt nicht. // Pan Bóg
nie gra w kości. (powiedzenie A. Einsteina, który był
przeciwnikiem probabilistycznej interpretacji fizyki kwantowej)
20.
Der Kaiser ging, die Generäle blieben. // Cesarz
odszedł, generałowie zostali. (tytuł powieści o rewolucji
niemieckiej 1918 roku, wydanej w 1932 roku przez Theodora Plieviera,
1892—1955)
21.
Der Kiebitz ist kein Singvogel! // Czajka nie jest
ptakiem śpiewającym; kibic nie powinien się odzywać, wtrącać do
gry (Sprichwort)
22.
Der Krieg ist nichts anderes als die Fortsetzung der Politik mit
anderen Mitteln. // Wojna
jest tylko kontynuacją polityki innymi środkami. (pruski generał i
teoretyk wojskowy Karl von Clausewitz, 1780—1831, w książce „Vom
Kriege“ / „O wojnie”, 1832—1834, wydanie polskie
1958)
23.
Der preußische Schulmeister hat die Schlacht bei Sadowa
gewonnen. //
Zwycięstwo pod
Sadową odniósł pruski nauczyciel (ludowy) — z przemówienia
pruskiego feldmarszałka Helmutha von Moltke, 1800—91, w
Reichstagu, 16 lutego 1874 roku, przysłowie pochodzące z eseju
Oskara Peschela „Die Lehren der jüngsten Kriegsgeschichte“,
1866; mowa o rozstrzygającej bitwie z 3 lipca 1866 roku)
24.
Der Wille zur Macht // Wola
mocy (tytuł pracv F. W. Nietzschego z roku 1901)
25.
Die Kirche hat einen guten Magen. // Kościół
ma zdrowy żołądek. (z Goethego)
26.
Du glaubst zu schieben und du wirst geschoben. // Myślisz,
że sam popychasz, a to ciebie
pchają // (z Goethego — „Faust“, cz. I: Noc
Walpurgii; Mefistofeles, tłumaczenie Feliksa Konopki)
27.
Du gleichst dem Geist, den du begreifst, nicht mir! //
Równyś duchowi, coś go pojąć zdolny,
nie mnie! // (z Goethego — „Faust“, cz. I: Noc;
słowa Ducha, tłumaczenie Feliksa Konopki)
28.
Eile mit Weile! // Spiesz
się powoli! (Sprichwort)
29.
Ein Engel flog durchs Zimmer. // Anioł
przeleciał przez pokój. (przysłowie niemieckie, wypowiadane,
gdy wśród towarzyskiej rozmowy zalegnie cisza)
30
Eine feste Burg // Bezpieczna
twierdza (tytuł pieśni ze zbioru „Das
Klug'sche Gesangbuch“ Marcina Lutra:
o Bogu, rok 1529)
31.
Ein Gespenst geht um Europa — das Gespenst des Kommunismus. //
Widmo krąży po
Europie — widmo komunizmu. (pierwsze zdanie „Manifestu
komunistycznego“ Marksa i
Engelsa, rok 1848)
32.
Ein Gott-betrunkener Mensch! // Człowiek
pijany Bogiem! (Novalis,
właściwie Friedrich von Hardenberg,
1772—1801, o Spinozie)
33.
Ein Komödiant könnte einen Pfarrer lehren. // Powiadają,
że aktor mógłby pouczyć plebana.
(z Goethego — „Faust“, cz. I: Noc, Wagner do
Fausta)
34.
Einmal ist keinmal. // Jeden
raz się nie liczy. (Sprichwort)
35.
Ein Mann, ein Wort. // Człowiek
(na którego) słowo (można liczyć).
36.
Ein Teil von jener Kraft, die stets das Böse will und stets das
Gute schafft. // Cząstka
owej siły, która wciąż pragnie złego, a wciąż dobro
tworzy. (z Goethego — „Faust“, cz. I: Pracownia;
Mefistofeles)
37.
Es muss auch solche Käuze geben. // Muszą
i tacy być na świecie. (z Goethego — „Faust“, cz. I:
Ogród Marty; słowa Fausta, tłumaczenie Władysława
Kościelskiego)
38.
Grau, teurer Freund, ist alle Theorie! // Wszelka
teoria jest szara, drogi przyjacielu! (a zieleni
się tylko złote drzewo życia) — z Goethego, „Faust“,
rok 1790; Mefistofeles do Ucznia
39.
Ich bin besser als mein Ruf. // Jestem
lepszy od swojej reputacji. (z Schillera — „Maria Stuart“,
3, 4, rok 1801, tłumaczenie Boya-Żeleńskiego z roku 1784)
40.
Ich grolle nicht. // Nie
ronię łez; nie gniewam się (choć serce pęka ...) — z Heinego:
„Lyrisches Intermezzo“,
18
41.
Ich kann nicht anders. // Nie
mogę inaczej (postąpić, uczynić) — Marcin Luter w przemówieniu
na Sejmie Wormackim, 18 kwietnia 1521 roku
42.
Ich kenne meine Pappenheimer. // Znam
swoich Pappenheimerów (czyli moich dzielnych
kirasjerów z pułku Pappenheima) — przenośnie, żartobliwie,
ironicznie — znam swoich ludzi; wiem, ile są warci i czego się
można po nich spodziewać — parafraza z Schillera „Śmierć
Wallensteina“, 3, 15: Daran erkenn' ich
meine Pappenheimer ... / Po tym poznaję
swoich Pappenheimerów ...
43.
Im Anfang war die Tat! // Na
początku był czyn! (z Goethego — „Faust“, cz. I)
44.
In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister. // W
zakreślonych granicach (tematu albo
formy) ukazuje się dopiero kunszt mistrza. (z Goethego, sonet z
prologu „Co przynosimy na otwarcie nowego teatru w Lauchstadt”,
rok 1802)
44.
In der Kunst ist das Beste gut genug. // W
sztuce (to, co) najlepsze jest (ledwo) wystarczające. (z Goethego —
„Italienische Reise“
/ „Podróż do Włoch” 1813—17)
46.
Mit der Dummheit kämpfen Götter selbst vergebens. // Z
głupotą sami bogowie walczą nadaremnie. (z Schillera — „Dziewica
Orleańska“, 3, 6)
47.
Was ist der langen Rede kurzer Sinn? // Jakiż
jest krótki sens tej długiej mowy? (z dramatu Schillera
„Piccolomini“,
1, 2, rok 1800)
48.
Auch ich war in Arkadien geboren. // I
ja urodziłem się w Arkadii. (z Schillera, (początek wiersza
„Resignation“
/ „Rezygnacja“)
49.
das psychologische Moment // ważny,
istotny element, wzgląd albo czynnik psychologiczny; „Neue
Preußische Zeitung“ („Nowa
Gazeta Pruska”) z 16 grudnia 1870
pisze, że bardzo ważne względy psychologiczne sprzeciwiają się
rozpoczęciu bombardowania
Paryża, dopóki nie rozwieją się nadzieje mieszkańców
na posiłki lub odsiecz
50.
Dem Mimen flicht die Nachwelt keine Kränze. // Mimowi
(aktorowi) potomność nie
splata wieńców. (z Schillera „Wallenstein“, cz. I:
Prolog, 41)
51.
Der Mohr hat seine Schuldigkeit getan, der Mohr kann gehen. // Murzyn
zrobił swoje, Murzyn
może odejść. (z Schillera — „Fiesco“, 3, 4)
52.
des Lebens ungemischte Freude // niezmącona
radość życia (nie jest udziałem żadnego
ze śmiertelnych) — z Schillera, „Pierścień Polikratesa“
53.
Die schönen Tage in Aranjuez sind nun zu Ende. // Zbiegły
dni wesołego w Aranchwes pobytu
(tłumaczenie A, Mickiewicza) — z Schillera: „Don Carlos“,
rok 1787
54.
die obern Zehntausend // górne
dziesięć tysięcy; bogata elita społeczeństwa
55.
Die Philosophen haben die Welt nur ... interpretiert, es kommt drauf
an, sie zu verändern. // Filozofowie
... tylko interpretowali świat; idzie jednak o to, aby go zmienić. (z
Marksa: „Tezy o Feuerbachu“, rok 1845)
56.
Die Politik ist keine exakte Wissenschaft. // Polityka
nie jest nauką ścisłą. (z mowy Bismarcka w Pruskiej Izbie Panów,
18 grudnia 1863)
57.
Die Religion ist das Opium des Volks. // Religia
to opium ludu. (według Marksa, „Przyczynek do krytyki
heglowskiej filozofii prawa“, wstęp, rok 1844)
58.
Die Revolutionen sind die Lokomotiven der Geschichte. // Rewolucje
to lokomotywy historii.
(z Marksa — „Walki klasowe we Francji“,
1848—1850)
59.
Die Toten reiten schnell. // Umarli
szybko jadą. (rok 1770, ballada „Lenore“ Gottfrieda A.
Bürgera, 1747—1804)
60.
die Tücke des Objekts // złośliwość
przedmiotu; złośliwość rzeczy martwych (z powieści „Auch
Einer“, 1870, Fryderyka Vischera,
1807—1887)
61.
Die Sonne geht in meinem Staat nicht unter. // W
moich posiadłościach słońce (nigdy)
nie zachodzi. (z Schillera — „Don Carlos“, 1, 6; słowa
Filipa II)
62.
Dreiundzwanzig Jahre, und nichts für die Unsterblichkeit getan!
// Mam 23 lata, a
nic (jeszcze) nie uczyniłem dla nieśmiertelności! (z Schillera —
„Don Carlos“, 2, 2; rok 1787, wydanie polskie z roku 1844;
słowa Don Carlosa)
63.
Ernst ist das Leben, heiter ist die Kunst. // Życie
jest poważne, sztuka jest radosna. (z Schillera — „Wallenstein“,
Prolog)
64.
Freude, schöner Götterfunken! // O
radości, (piękna) iskro bogów! (z ody Schillera „Do
radości“, śpiewanej przez chór w finale “IX
symfonii Beethovena”)
65.
Ich bin besser als mein Ruf. // Jestem
lepszy od swojej reputacji. (z Schillera — „Maria Stuart“,
3, 4, rok 1801)
66.
Auf Flügeln des Gesanges // Na
skrzydłach pieśni (tytuł pieśni Heinego)
67.
Aufgeschoben ist nicht aufgehoben. // Co
się odwlecze, to nie uciecze. (Sprichwort)
68.
Ich weiß nicht, was soll es bedeuten. // Nie
wiem, co to ma znaczyć (że jestem taki smutny).
— z Heinego („Heimkehr“, 2,
„Lorelei“)
69.
Im Westen nichts Neues // Na
Zachodzie bez zmian. (tytuł powieści antywojennej z roku 1929,
napisanej przez Ericha Marię Remarque'a, 1898—1970; zwykła
formuła niemieckich komunikatów wojennych z frotu
zachodniego, 1914—1918, kiedy nic szczególnego się nie
działo, a żołnierze ginęli tysiącami)
70.
im wunderschönen Monat Mai // w
cudownym miesiącu maju (gdy wszystkie pąki się
otwierają, miłość rozkwitła w mym sercu). — z Heinego,
“Lyrisches Intermezzo“, 1 i 9)
71.
Vorschusslorbeeren // wawrzyny
zaliczkowe, laury przyznawane awansem (z Heinego — „Romancero“,
2, Plateniden)
72.
Ach, du, lieber Augustin (alles ist hin)! // O,
mój miły Augustynie (wszystko przepadło)! — początek (i refren) ballady (śpiewany na melodię pierwszego
jakoby w świecie walczyka), w której podobno autentycznie
istniejący, urodzony w roku 1643 w Wiedniu, uliczny
piosenkarz i dudarz Augustyn opiewa swoje koszmarne tarapaty pijackie
w czasach zarazy wiedeńskiej roku 1679, kiedy to jemu jednemu udało
się zachować nieco
humoru
73.
Blut und Boden // krew
i ziemia (grunt, gleba); więź narodu z rasą i ziemią — z hitlerowskiej ustawy o dziedzicznych folwarkach (29 września 1933
roku)
74.
(durch) Blut und Eisen // krwią
i żelazem (Otto
von Bismarck, premier Prus, później kanclerz Rzeszy,
powiedział w roku 1862: „Wielkie problemy współczesności
nie rozstrzygną się mowami i uchwałami większości
parlamentarnej, ale krwią i żelazem.“)
75.
das Volk der Denker und Dichter // naród
myślicieli i poetów, tj. Niemcy — według przedmowy do
„Bajek ludowych“ (rok 1782) Johanna K. A. Musäusa
(1735—1887)
zestawienie
oraz rekompilacja: Marcin Perliński (2026)
literatura
dodatkowa: Władysław Kopaliński „Słownik wyrazów
obcych i zwrotów obcojęzycznych“, wydanie XVI, Wiedza
Powszechna, Warszawa 1988
wersja PDF
.png)
%20(2)_001.png)
%20(2)_002.png)
_001.png)
_002.png)
